Bài viết này mình đọc từ Facebook của bác sĩ Anh Nguyễn. Mọi sao chép xin vui lòng ghi rõ source để thể hiện sự tôn trọng với tác giả. Xin cảm ơn 🙂


“Con với cái, suốt ngày chỉ có việc ăn học thôi, mà học cũng không ra gì. Nhìn nhỏ Tiên học hành kìa”
“Con nhà người ta thấy ham, chứ đâu như con nhà này”
Đây là những câu mà một số cha mẹ người Việt thường dùng, tưởng là những câu chê trách. Nhưng những cha mẹ này cho rằng: Đó là những lời để các bé có động lực, thấy không bằng bạn để bé biết cố gắng mà học, mà làm tốt hơn.

Tôi không nghĩ đây là một lời khích lệ đúng, mà ngược lại lời khích lệ như vậy mang những tác hại rất to lớn vì chính các bạn đã vô tình làm bé trở nên thật sự không thoải mái trong việc học hoặc công việc. Theo Gs. Susan, mất sự thoải mái trong công việc hoặc học tập sẽ làm bé học kém hơn. Hơn nữa, sự so sánh với một ai trong xã hội sẽ làm bé mất sự hòa nhập vào xã hội. Ví dụ, Bạn so sánh bé với một người bạn thân của bé về học tập, hoặc về ngoan hiền, thì tình bạn giữa 2 bé không còn như xưa, thậm chí bé bạn sẽ dần xa cách và mất đi 1 tình bạn đẹp.

HIỂU VỀ SỰ TỰ TIN VÀ THÀNH CÔNG Ở 1 ĐỨA TRẺ
Tự tin và thành công là điều mà cha mẹ nào cũng muốn con cái mình đạt được. Dạy để bé tự tin và thành công là việc khó hơn khi dạy người lớn vì những hậu quả ảnh hưởng đến tâm lí sẽ rất lớn nếu bé hiểu sai hoặc bị áp đặt theo những tiêu chuẩn quá sức của ba mẹ đưa ra. Không ít cha mẹ đã hiểu chưa đúng về nguyên lý của sự thành công.
* NGUYÊN LÝ CỦA SỰ THÀNH CÔNG
Nguyên lý 1: Tự tin và thành công có thể nuôi dưỡng. Nó tuân theo nguyên tắc cộng dồn.
Nguyên lý 2: Để tự tin, các bé phải trải nghiệm, thậm chí nếm mùi thất bại. Để thành công, bé cần có tình huống thực sự và bé phải cảm nhận được những thay đổi từ cái cũ biến thành cái mới.
Nguyên lý 3: Bé phải thật sự vui vẻ thì đó mới là tự tin và thành công đúng nghĩa

NHỮNG HIỂU SAI VỀ DẠY TRẺ THÀNH CÔNG VÀ TỰ TIN:
Dạy quá nhiều, bắt thành công quá nhiều. Con cái chúng ta không phải thần đồng hoặc siêu nhân. Mỗi bé có 1 tiềm lực khác nhau. Đừng cố bắt bé phải thành công hết tất cả các môn học, hãy để bé thư giãn và bạn chỉ việc vui vẻ khi bé mang về điểm 10 cho môn toán, các môn khác (VD môn sinh học) 6-7 điểm là một điều bình thường. Bạn chỉ việc đơn giản nói: “con của mẹ học toán giỏi quá”. Đối với những môn khác, bé chưa giỏi thì mẹ đơn giản khích lệ bé như sau: “mẹ thấy môn sinh cũng hay đó con, mai mình thử đi nhà sách, tìm vài quyển sách đọc nhé, biết đâu con cũng yêu thích nó”.

Cha mẹ thường không mở lòng và giữ nhiều định kiến về các khái niệm giỏi và dỡ. Những định kiến này đang làm con cái bạn không thể thành công: Cùng là 2 bé, học lực ngang nhau, tốt nghiệp từ 2 trường ĐH danh tiếng, tuy nhiên mẹ bé luôn nói rằng: “cũng học hành như người ta, người ta thì làm bác sĩ, ngồi phòng máy lạnh, ngày làm 8 tiếng giờ giấc ổn định”. Nhưng nếu nghe mẹ của bé làm bác sĩ thì nói khác: “khám cả ngày mà lương có vài đồng, đâu như con người ta làm có 1 ca, mà lương gấp 2-3 lần”. Nếu chúng ta tiếp tục so sánh thì không thể tìm được cái nào nhất, cái nào nhì. Nhìn lại, 2 bé cảm thấy vui vì mỗi bé yêu thích nghề của chính họ đang làm là được.

NHỮNG ĐIỀU CHA MẸ NÊN LÀM ĐỂ GIÚP BÉ TỰ TIN VÀ THÀNH CÔNG
ĐIỀU 1: Khen hoặc khích lệ bé là một điều nên làm, NHƯNG chú ý những điều sau để không làm bé đi sai:

*Gs. Dewar, ĐH Oxford, Anh Quốc cho biết: tránh khen bé về sự thông minh và tài năng trước khi bé bắt đầu 1 thử thách nào; chỉ nên khen bé về những kết quả rõ ràng mà bé đạt được sau thử thách. Nếu bé không đạt được thì bạn nên nói động viên bé về mức độ thử thách đó và cùng bé lên kế hoạch vượt qua.
VD: Đừng nói là “con dư sức làm bài toán đó mà” vì nói điều này bé sẽ dễ mất tự tin nếu bé không đạt được thậm chí nhiều bé sẽ tự trách bản thân, bé sẽ tự khép kín mình. Thay vào đó, khi bé giải được 1 phần hoặc ra đáp án, bạn có thể khen bé đơn giản : “con của mẹ giỏi quá”. Nếu bé không giải được, bạn khích lệ bé và đi từng bước để giúp bé vượt qua:” để mẹ xem nào, bài toán này có vẻ khó đây, nếu mẹ làm thế này thì con nghĩ có được khôngi”. Tránh so sánh kiểu như: “ba mày tuổi mày là làm được tất” hoặc “qua mà xem cái Lan, nó làm xong bài tập từ chiều.”

*Khen bé nên đến từ tình huống thật và cần thiết, không nên chỉ khen để bé nghe là được khen hoặc để khoe với bạn bè đồng nghiệp của cha mẹ. Số ít cha mẹ luôn khen bé không ngớt lời, từ trong nhà ra nơi công cộng. Một số bé sẽ gặp vấn đề về giao tiếp xã hội và kém tự tin khi tiếp xúc với người khác nếu từ nhỏ cha mẹ hay khen kiểu như trên- Đó là kết quả nghiên cứu trên các bé từ 24 tháng tuổi của Gs. Kelley, ĐH Lycoming, Mỹ

ĐIỀU 2: Tránh sự so sánh giữa các bé

ĐIỀU 3: Cho bé sự thử thách. Sẽ tốt hơn cho bé khi tham gia chơi hoặc học tập trong 1 nhóm. Làm việc đồng đội sẽ làm bé tự tin và tính chất lãnh đạo trong mỗi bé sẽ bộc lộ.

p.s.
Một số thuật ngữ chuyên môn nên tham khảo thêm:
Social-comparison praise: praise that compares your child to others (khen bé dựa trên so sánh đối chiếu với người khác)
Mastery praise: comments about how the child had mastered the task

Notes:
Kelley SA, Brownell CA, and Campbell SB. 2000. Mastery motivation and self-evaluative affect in toddlers: longitudinal relations with maternal behavior. Child Dev. 71(4):1061-71.

Dewar, G (2008) What scientific studies reveal about the right way to praise kids

Susan Newman (2013) Praising Kids: How Proper Praise Helps Children, Part 2
Six paths for maximizing your compliments.