Phonic

Source: https://www.lamchame.com/forum/threads/kem-con-hoc-tieng-anh-tai-nha-va-cach-thuc-duy-tri-lop-hoc-mo-tai-nha.1080245/
——————————
Có lẽ em sẽ tranh thủ tổng kết một chút về Phonics ở đây. Những hiểu biết và kinh nghiệm dạy con học phonics của em rất hạn chế, em cứ viết linh tinh vào đây bằng cách tập hợp ý kiến của các đại gia và bằng quan sát, trải nghiệm của bản thân em. Trong quá trình viết sẽ đá đưa các quan sát và ý kiến cá nhân, chỗ nào không đúng mong các bác bỏ qua.

1. Sự cần thiết của Phonics:

– Ở nước bản ngữ: Phonics được đưa vào các chính sách giáo dục như một phương pháp tối ưu nhất cho việc dạy biết chữ cho trẻ con (xem đoạn trích trong post của anh P dưới đây). Nguồn: Trích post của anh P: Ngay cả các chính sách giáo dục của các quốc gia cũng đã đưa phần Phonics vào trong việc xóa nạn mù chữ (literacy), trở thành những đạo luật như ở Mỹ No Child Left Behind. Trong lúc chưa có phương pháp nào tối ưu nhất, thì phương pháp dạy biết chữ theo Phonics vẫn better hơn những phương pháp khác. Và chính nhờ nó mà 3 đứa con mình đã biết chữ rất nhanh, đọc rất nhanh. Chúng nó sinh ra đúng thời điểm áp dụng triệt để cái phương pháp này. Trên các phương tiện truyền thông lúc ấy, sách báo, softwares … đều nghe Leapfrog, Reader Rabbit, Jump Start, Hooked on the Phonics khắp mọi nơi. Phonics chắc đến VN trên dưới 10 năm nay, mình tin chắc nhiều người đã nghiên cứu, áp dụng cho giáo dục, dạy Tiếng Anh trong nhà trường, cho các trung tâm ngoại ngữ, nhưng nhiều lúc “đổi mới” quá chậm làm cho các bé bị thiệt thòi. Kinh nghiệm gia đình thì rất rõ, nhất là bé Út. Phonics đến với bé thật tự nhiên, khi chị J2 xem DVD Leapfrog, năm 2005-2006 mình mua hết toàn bộ số dĩa đang có trên thị trường cho J2 xem. Bé Út lúc ấy mới 15 tháng tuổi, xem ké mà thuộc toàn bộ chữ cái, cách sound các âm một. Đến lúc 20 tháng là thuộc, phân biệt được cách gọi tên, cách phát âm. Mình nhớ rõ là lúc 2 tuổi, bé đã có thể đọc, đánh vần các chữ cái lớn dọc đường rồi. Cũng chẳng cần thúc cháu học hành gì, cứ chơi thoải mái, 3 tuổi thì Starfall đã xem hết, và lúc vào PreK thì đọc sách thoải mái. Năm nay vừa xong lớp 1, chuyện đọc không còn là vấn đề nữa. Bây giờ thì cần luyện từ vựng thôi.

– Ở Việt Nam: nhận thức được tầm quan trọng của Phonics nên Bộ giáo dục đã phê duyệt và cho khởi động 1 dự án trên toàn quốc về chương trình UK Phonics, về tài chính thì đây là chương trình Nhà nước và Nhân dân cùng làm (học sinh tự đóng tiền, hình như là 50 nghìn đồng/tháng –khoản này độc lập không liên quan gì đến học phí bình thường), chương trình này được chạy cho (về lí thuyết) tất cả mọi trường tiểu học bất kể vùng miền, bắt đầu từ lớp 1. Tuy nhiên nghe Tây đồn cách vận hành của dự án này có vấn đề nghiêm trọng, hình như dự án này mắc phải vấn đề về gì đó tài chính nên hầu hết toàn bộ các chuyên gia giỏi người Việt và Tây ban đầu đã từng rất tâm huyết và có tài đã không còn theo dự án này nữa. Tổng Giám đốc dự án này là 1 chuyên gia về giáo dục mầm non của Bộ, khá nổi tiếng vì giầu mối quan hệ chính trị trong ngành. Bản thân chương trình bản quyền (cả chương trình lẫn training nhân sự) của UK Phonics rất hay, bài bản khoa học, bài giảng rất active và trẻ con thích học, giáo viên dạy trên lớp từng được đào tạo rất chuyên nghiệp và thu hút được các sinh viên từng du học ở nước bản ngữ về đầu quân, nếu không cũng là các giáo viên VN tốt nghiệp đại học sư phạm NN và có kinh nghiệm dạy TA trẻ em. Có lẽ dự án này cũng sẽ duy trì được thêm vài năm rồi sẽ tan, hiệu quả của dự án này đến đâu có lẽ các bác có con học lớp 1 và đã từng học môn này biết rõ hơn em.

Rõ ràng, Phonics là cần thiết để trẻ biết chữ (Literacy: đọc + viết), nhưng cách áp dụng thế nào? Khi nào thì bắt đầu học? học như thế nào? … Đó là các câu hỏi được đặt ra đối với các Bố Mẹ Việt Nam mình, ít nhất là trong topic này.

2. Khi nào thì nên cho con học Phonics?

Theo quan điểm cá nhân em: nên bắt đầu càng sớm càng tốt với những kiến thức phonics cơ bản, đơn giản nhất. Các bộ đĩa học phonics như các bác đã từng liệt kê ở trên và đã từng cho các con chơi như Leap Frog, Jolly Phonics, Hooked on Phonics,… (những món quà quí giá của anh Ciub và anh P gửi tặng!) thì chắc chắn các bé 2 tuổi cũng đã thích thú. Thằng cu nhà em 18 tháng thấy chị xem đĩa cũng đã AA-apple, BB-banana,…. Như thường. Và mới tối qua nó còn cho ba 1 ngạc nhiên là BB-Bun (Bunny) vì cái này ba không thấy trong các đĩa chị nó xem, hóa ra là nó nhớ trong cuốn My First Phonics cô giáo nó dạy trên lớp, tranh thủ giới thiệu thêm cuốn này: cuốn này em mua ở Fahasa Kim Liên, có hình kèm theo và dạng hình là baby touch, học đến âm SH có con cừu thì baby được sờ cái lông cừu mềm mại, học âm WH có hạt lúa mì được sờ vỏ lúa mì ráp ráp nên baby rất thích. Các âm như SH và WH này trong tiếng Việt rất hiếm gặp thậm chí không có, nên nếu trẻ được nghe và bắt chước phát âm từ sớm chắc chắn sau này lớn lên chúng sẽ không gặp khó khăn như những trẻ bắt đầu muộn hơn. Nên bắt đầu học phonics đơn giản song song với học giao tiếp (nghe nói). Nhưng nên chỉ dừng lại ở việc nghe thầy cô bản ngữ phát âm rồi phát âm theo, chưa nên đi sâu vào các luật phonics. Nếu giai đoạn này baby có khả năng chụp hình hay bác P gọi là whole word thì nên khuyến khích và phát huy, có vốn từ vựng chụp hình rồi thì sau này học phonics sẽ thích thú hơn vì chúng như khám phá ra qui luật đọc. Các kiến thức về ghép âm phức tạp và các kiến thức có tính qui luật như Silent E, hard and soft G/C,… và đặc biệt là các phần liên quan đến word writing nên để đến khi nào con đã có khả năng nói + nghe khá tốt rồi mới bắt đầu quay trở lại hoàn thiện sau.

3. Học Phonics theo cách nào?

– Băng đĩa, you tube, ebook mà các bác Ciub + bác P + bác NXB + … chính là nguồn tài nguyên phong phú và hữu dụng nhất để khởi đầu. Đối với bé nhà em thì Starfall.com là trang web dạy đọc bằng phonics (Reading with Phonics) rất hữu dụng.
– Cách tốt (không dám nói là tốt nhất vì nó phụ thuộc vào hoàn cảnh từng nhà) để học phonics là: Giáo viên bản ngữ (Mỹ or Anh gốc, Úc hay các nước khác không thích bằng! hì hì) + 1 bộ sách giấy. Nên chọn 1 bộ sách giấy cho con học theo, để sau này lớn lên chút (khi mà đã giao tiếp ổn ổn rồi) thì cho con ôn luyện trên giấy bằng cách đọc to và làm bài tập củng cố cũng như ứng dụng luôn luật phonics đã học để đọc truyện, thơ. Trong các sách giấy dạy phonics các bác đừng lo là con chỉ biết làm bài tập về luật phonics và sau đó không sử dụng sẽ quên đâu nhé vì bản thân trong các cuốn sách đó thì sau mỗi phần bài tập ôn luyện luật phonics thường có các bài đọc dạng truyện dân gian hay cổ tích và thậm chí là thơ để trẻ con ứng dụng vào đọc. Thậm chí luật phonics vừa học còn được ứng dụng vào talk vì có các hình vẽ hoặc câu hỏi kích thích trẻ con nói về chủ đề nào đó và sử dụng qui luật phonics vừa học để nói.
– Lộ trình học và phát triển: Theo nhà Gà Mơ, trong đoạn trích dưới đây:
Trước tiên là trang web học phonic abcfastphonics. Em thấy trang web về phonic này rất đầy đủ và dễ hiểu. bố mẹ có thể tìm hiểu trước để giúp con khi con cần

http://www.abcfastphonics.com/index.html

con gái em không học theo www.starfall.com, nhưng em sẽ lấy starfall làm ví dụ để chia sẽ những gì em hiểu được về phonic cho đến thời điểm này (em vẫn đang nghiên cứu tiếp theo trình độ học của con em).
– Con em mất khoảng 4 tháng để thuộc hết 26 letter sounds theo như ở đâyhttp://www.starfall.com/n/level-k/index/load.htm?f em đọc một tài liệu, họ nói rằng có thể hoàn thành 26 sounds này trong 2 tháng. con của em thì cần đến 4 tháng vừa học vừa chơi, có lẽ do em bắt bé học sớm hơn tuổi. bé bắt đầu học letter sound lúc 4 tuổi. Em không tự dạy bé mà buổi tối gửi đến nhà cô giáo học và chơi 30 phút. Mỗi buổi chỉ học 1 sound. À, trước khi gửi đến nhà cô giáo để học, thì em cho bé xem phim Leap frog letter factory để làm quen. Bé học hết 1 vòng 26 letter sound mà vẫn chưa thuộc hết nên cô giáo cho bé học thêm 2 vòng nữa. kết quả là khi nghe máy tính hoặc cô giáo đọc lên 1 từ thì bé phải trả lời được là từ đó bắt đầu bằng sound nào (beginning sound), kết thúc bằng sound nào (ending sound). Ví dụ, khi nghe đọc CAT, bé sẽ trả lời rằng CAT begins with C, CAT end with T. Có rất nhiều game của bác Ciub@ có trò chơi kiểm tra begining sound và ending sound như thế này. Em nghỉ rằng bé còn phải nhận biết được middle sound nữa kìa. Nhưng bé nhà em thì đến giờ khi nghe đọc 3-letter word lên, ví dụ SAT, bé vẫn không nghe ra middle sound của word đó. thôi để từ từ vậy.

– sau khi thuộc hết các letter sound, bé bắt đầu học ghép vần 3-letter words (family word), ví dụ c-at, h-at, h-en, p-en,… tương tự như ở đây http://www.starfall.com/n/level-a/le…ead/load.htm?f , nhưng chỉ mới học short vowels. Long vowels thì phức tạp hơn nên sẽ học sau. em thấy giai đoạn học letter sound là mất thời gian nhất. Khi đã biết hết letter sound thì học ghép vần như thế này tương đối nhanh. Trong 1 tháng, có thể ghép vần với short vowel ở mức cơ bản: AT, AN, AP, EN, ET, EG, IG, IP, IT,IN, OG, OT, OP, UB, UP, UN, UG. Lúc này có thể cho bé đọc các booklet kiểu như The bat sat in my hat/ the mat sat in my hat/ the rat sat in my hat/ the cat sat in my hat/ oh, no scat rat! scat rat. các bác có thể tìm thấy nhiều booklet như vậy ở link này http://www.hubbardscupboard.org/prin…FamilyBooklets

– Do một bài đọc có thể chứa từ 50-70% sight words (là những word xuất hiện với tần suất cao và đa số không ghép vần được mà phải học thuộc lòng từng word, ví dụ This, they, I, are, is, with, and, could, from, has,… ) nên song song với học family word, bé còn được giới thiệu dần dần những sight words. có lúc em thấy tài liệu với khoảng 220 sight word được gọi là Dolch words http://gemini.es.brevard.k12.fl.us/s…ing/dolch.html , có khi lại thấy tài liệu khác có đến 600 sight words http://www.cantonschools.org/content…la_frylist.pdf để học dần đến lớp 6. có lẽ 220 Dolch là nhưng sight words hay gặp nhất.

Khi đọc sách cho bé nghe, mình chỉ tay vào từng word. Do những sight word này xuất hiện thường xuyên nên dần dần bé sẽ nhớ. Ngoài ra, mình có thể cho bé đọc các booklet về sight word như trong link này http://www.hubbardscupboard.org/sight_words.html
có thể cho bé nghe sight words trên youtube
http://www.youtube.com/watch?v=zY9Rr…eature=related
more sight words
http://www.youtube.com/watch?v=n9OPt…eature=related

sight word story
http://www.starfall.com/n/level-c/plays/load.htm?f

– Theo bộ sách mà bé nhà em đang học thì sau khi có khái niệm cơ bản về family word CAT, HEN,… bé chuyển sang học blend sound. Hiện nay bé đã được học các blend sound cl, fl, pl, cr, fr, pr, dr, st,ss, ill, ell và đang học tiếp.
Sau này bé học thêm thì em sẽ kể nữa. mong được nghe quá trình học phonic và reading của con em nhà các bác ạ. :Smiling:
Học phonic, reading

4. Lộ trình cho con học Sight words và Dolch words

Cách của bác Gà Mơ và bác Hởi là rất bài bản khoa học và theo em biết thì cả 2 nhà này đều cho con học phonics trước 4 tuổi. Nhưng đối với các trường hợp trẻ con ít tập trung và không thích học như trẻ con nhà em thì em đã không làm cách khoa học này được mà phải đi theo chiều ngược lại: cho con đọc theo sách truyện siêu ngắn và siêu đơn giản có kèm chức năng voice (toàn bộ decoding book giống như sách anh Phong gửi), dần dần con tự ngấm các sight word cả về cách đọc và cách sử dụng của chúng trong môi trường câu và ý của câu chuyện lúc nào không biết. Sau đó chỉ hệ thống lại là con hiểu và nhớ toàn diện chắc chắn. Mọi con đường đều đi đến Rome!
Trích bác Hồ Thị Hởi:
Về sight word các bạn theo danh sách từ Dolch ở đây http://www.mrsperkins.com/dolch.htmrất phù hợp và dễ theo. Con gái mình học danh sách của kindergarten và grade 1 hết khoảng 2 tháng, lúc 3,5 tuổi. Sáng nào trước khi đi học mẫu giáo mình mất khoảng 20 phút để ôn lại 5 từ hôm trước học, và cho con đọc, học tiếp 5 từ tiếp theo. Những từ nào con không nhớ kỹ thì mẹ khoanh tròn đánh dấu lại để các buổi tiếp theo vẫn ôn lại cho con. Sau hai tháng có lượng từ tới grade 1 thì con bắt đầu đọc sách đơn giản một bức tranh một câu được rồi, Hởi tiến hành song song việc học phonics và các danh sách từ sight word ở các bậc tiếp theo. Mất khoảng hơn hai tháng nữa thì hoàn thành xong bộ Dolch này. Sau đó con đọc sách theo trình độ và tiếp tục học tiếp phonics.

5. Có một số trẻ không cần học phonics vẫn biết chữ (Literacy = đọc + viết)

Gọi là một số vì qua quan sát cá nhân em thấy trong cộng đồng khoảng 20 bé 4-5 tuổi chỗ em thì trước đây có 02 bé có khả năng đọc chụp hình – capture (anh P gọi là whole word) và chúng nhận biết từ + đọc câu, đoạn hiểu ok, do bố mẹ cũng chú ý giúp con rèn luyện khả năng này từ bé. Có lẽ ban đầu các bé này chụp hình, đến 1 số lượng từ chụp được đủ lớn thì chúng tự rút ra qui luật đọc – cách này giống người lớn chúng ta học ngoại ngữ ngày xưa: phải nhớ nguyên từ và sau đó rút ra cách đọc, tuy nhiên nhiều khi cũng hú họa vì theo cảm tính là chính. Chỉ khác ở chỗ là người lớn chúng ta phải tích lũy các whole word mỗi ngày một ít dần dần mới tăng lên còn bọn trẻ nhỏ nó có khả năng chụp hình tốt, đặc biệt các bé có vùng não về ngôn ngữ phát triển thì chụp hình rất tốt. Các bé bình thường (em nói bình thường để tách ra với nhóm bé có khả năng chụp hình đặc biệt như 2 bé kia) khác cũng đi theo con đường: ban đầu là nhớ whole words các từ đơn giản và được sử dụng nhiều hàng ngày, sau đó mới tiến đến đọc bằng phonics. Ghi nhớ từ vựng theo kiểu “whole word” là giai đoạn khởi đầu mà bé nào cũng sẽ trải qua.
Chỉnh sửa lần cuối bởi bo_me_tra_tue; 08/05/2012 vào lúc 07:22 AM.

Trong bộ sách của Scott Foresman (Pearson) có đầy đủ Phonics, Comprehension, Spelling – và có đầy đủ đáp án, nên trích ra để bổ sung cho việc rèn luyện. Không cần phải ủi từ đầu đến cuối, nếu cháu nào nhanh thì cứ cho học nhanh, bỏ lướt qua một số bài cũng chẳng sao. Không phải mọi đứa trẻ đều phải học giống nhau. Nhà trường của mình quá đông nên khó có thể theo cách differentiated instruction (dạy và học theo khả năng, trình độ của trẻ) được. Các Bạn thấy sách giáo khoa của Mỹ cũng hay chia Below (Approaching), On, và Above (Advanced) chính là cách áp dụng theo khả năng của học sinh.